Shëndet · 6 min lexim

Hekuri i ulët në gjak: simptomat, shkaqet dhe si ta rrisni — te gratë, në shtatzëni dhe te fëmijët

Lodhje, zbehje, rënie flokësh, thonj të brishtë — shenjat e hekurit të ulët, ndryshimi mes hekurit dhe feritinës, ushqimet që ndihmojnë dhe si merren saktë suplementet.

Mungesa e hekurit është mungesa më e përhapur e lëndëve ushqyese në botë dhe shkaku më i shpeshtë i anemisë. Prek sidomos gratë në moshë riprodhuese (nga menstruacionet), shtatzënat, fëmijët në rritje dhe ata që hanë pak ose aspak mish.

Hekuri është pjesë e hemoglobinës, që bart oksigjenin në gjak. Kur mungon, çdo qelizë merr më pak oksigjen — prandaj simptoma e parë është pothuajse gjithmonë lodhja që nuk kalon me gjumë.

Hekuri i ulët në gjak — simptomat

Lodhje dhe dobësi e vazhdueshme, zbehje e fytyrës dhe e brendësisë së qepallave, gulçim dhe rrahje të shpejta të zemrës me pak mund, dhimbje koke dhe marramendje, duar dhe këmbë të ftohta, rënie flokësh, thonj të brishtë ose të lugëzuar, çarje në cepat e gojës, dëshirë për të përtypur akull, këmbë të shqetësuara natën, përqendrim i dobët.

Te fëmijët shtohen oreksi i ulët, nervozizmi, lodhja në lojë dhe infeksionet e shpeshta. Shenjat shfaqen ngadalë dhe shpesh nuk lidhen me hekurin derisa analiza e tregon.

Hekuri, feritina dhe hemoglobina — cila analizë duhet

Hemoglobina e ulët do të thotë anemi — por kjo është faza e fundit. Shumë kohë para saj bien rezervat, që maten me feritinën. Një grua mund të ketë hemoglobinë normale dhe feritinë 8 ng/ml — dhe të gjitha simptomat. Prandaj kërkoni hemogramin bashkë me feritinën; hekuri në serum i vetëm luhatet nga dita në ditë dhe thotë pak.

Vlera orientuese: feritina nën 15–30 ng/ml tregon rezerva të mbaruara; te gratë me rënie flokësh shumë mjekë synojnë mbi 40–50. Mos merrni hekur „për çdo rast“ pa analizë: tepria e hekurit dëmton mëlçinë dhe zemrën dhe simptomat mund të kenë shkak tjetër (tiroide, vitaminë B12).

Hekuri i ulët në shtatzëni dhe te fëmijët

Në shtatzëni nevoja për hekur pothuajse dyfishohet, sepse vëllimi i gjakut rritet dhe fetusi ndërton rezervat e veta. Feritina dhe hemoglobina kontrollohen në çdo tremujor; suplementi (zakonisht 30–60 mg hekur në ditë, ose më shumë kur ka mungesë) e cakton gjinekologu. Hekuri i ulët në shtatzëni lidhet me lodhje të madhe, lindje të parakohshme dhe peshë të ulët të bebes — prandaj nuk anashkalohet.

Te fëmijët në rrezik janë bebet e lindura para kohe, ata që pinë shumë qumësht lope (mbi 500 ml në ditë pengon përthithjen), fëmijët që hanë me zgjedhje dhe adoleshentet me menstruacione. Suplementet e hekurit për fëmijë jepen vetëm sipas pediatrit dhe mbahen të mbyllura — mbidoza e hekurit është helmuese për fëmijët e vegjël.

Si ta rrisni hekurin — ushqimi dhe suplementet

Hekuri nga mishi i kuq, mëlçia, pula dhe peshku (hekuri „hem“) përthithet 3–4 herë më mirë se ai nga bimët. Burimet bimore — thjerrëzat, fasulet, spinaqi, farat e kungullit, kakaoja — ndihmojnë kur hahen me vitaminë C (spec, limon, portokall, domate). Çaji, kafeja, qumështi dhe kalciumi pengojnë përthithjen: mbajini 1–2 orë larg vaktit të pasur me hekur ose tabletës.

Suplementet: sulfati i hekurit është standardi, por shpesh shkakton kapsllëk dhe dhimbje stomaku; hekuri bisglicinat ose hekuri liposomal tolerohen shumë më mirë. Merreni me stomak bosh ose me lëng portokalli, jo me qumësht; marrja çdo dy ditë përthithet po aq mirë sa çdo ditë dhe tolerohet më mirë. Jashtëqitja bëhet e zezë — normale. Kura zgjat të paktën 3 muaj pasi hemoglobina normalizohet, që të mbushen rezervat; kontrolloni feritinën në fund.

Pyetje të shpeshta

Pas sa kohësh rritet hekuri me suplemente?
Lodhja përmirësohet brenda 2–4 javësh, hemoglobina brenda 4–8 javësh, rezervat (feritina) pas 3–6 muajsh. Mos e ndërprisni sapo ndiheni më mirë.
Cili hekur nuk shkakton kapsllëk?
Hekuri bisglicinat dhe hekuri liposomal tolerohen më mirë se sulfati. Ndihmon edhe marrja çdo dy ditë dhe lëngjet e mjaftueshme.
A bien flokët nga hekuri i ulët?
Po, është ndër shkaqet më të shpeshta te gratë. Flokët rikthehen 3–6 muaj pasi feritina ngrihet mbi 40–50 ng/ml.

Përmbajtja ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillën, diagnozën ose trajtimin nga mjeku apo farmacisti.